22.06.2021

Сёння адзначаецца Дзень усенароднай памяці ахвяр Вялікай Айчыннай вайны<br />

21 чэрвеня 1941 года ва ўсім Савецкім Саюзе прайшлі выпускныя вечары. Памяць пра выпускнікоў Сенненскай школы, якія сустрэлі Вялікую Айчынную вайну на парозе дарослага жыцця, захоўваецца ў фондах раённага музея і ў дакументах, прадстаўленых былым педагогам Сенненскай СШ № 1 Людмілай Іванаўнай Крыштопенка.

На чорна-белых выцвілых фотаздымках - выпускнікі Сенненскай №1 і Ульянавіцкай сярэдніх школ. Па-камсамольскi строга і ўрачыста апрануты юнакі і дзяўчаты - выпуск 1941 года, які пасля назавуць «вогненным».

У сваіх марах і жаданнях гэтыя маладыя людзі мала чым адрозніваліся ад выпускнікоў 2021-га. І ўсё ж перадваеннае пакаленне, шмат каму з прадстаўнікоў якога наканавана было застацца дваццацігадовымі, унікальна. У той дзень свой выпускны адзначалі хлапчукі і дзяўчынкі, якія нарадзіліся ў 1923-1924 гадах. У 41-м яны дасягнулі прызыўнога 18-гадовага ўзросту, і абсалютнай большасці з іх выпала суровае ваеннае жэрабя.

Пасля выпускнога балю дадому вярталіся на світанні. Дзяўчыны ішлі басанож - ногі зацяклі ад туфляў, прыгожых, але цесных. Для многіх з іх выпускны стаў першай магчымасцю пакрасавацца ў прыгожым абутку. Яны яшчэ не здагадваліся, што ў большасці больш яе не будзе ніколі.

На фота 80-гадовай даўніны дзяўчыны ледзь стрымліваюць усмешкі. Сур'ёзныя хлопцы ганарацца сваімі значкамі ГПА («Гатовы да працы і абароны») і «Варашылаўскі стралок». Строгі дырэктар, настаўнікі. Мінаюць апошнія гадзіны мірнага часу. Усе яшчэ жывыя...

22 чэрвеня павінен быў стаць звычайным выхадным днём. Дачы, рыбалка, футбол, кіно. Былыя выпускнікі ўспаміналі: «У кіно мы заўсёды хадзілі разам, толькі не на апошні сеанс, з гэтым тады было строга. Амаль усё ў нас займаліся ў якім-небудзь гуртку. Іх у школе было некалькі: драматычны, студыі выяўленчага мастацтва, юнацкi, фотагурток і іншыя. Клас наш быў вельмі дружным. Моцныя вучні заўсёды дапамагалі адсталым. Ці думалі мы тады пра шчасце бачыць адзін аднаго жывымі?».

Калі суровы голас дыктара Левітана абвясціў па радыё аб вераломным нападзе фашысцкай Германіі на Савецкі Саюз, хлопцы ў першыя ж дні аблажылі раённы ваенкамат. Кагосці ўзялі адразу, камусці адмовілі. Тыя, што засталіся на акупаванай Сенненшчыне, учарашнія школьнікі сталі падпольшчыкамі, сувязнымі партызанскіх атрадаў.

Тэрыторыя БССР была акупавана да пачатку верасня 1941 года. Фашысцкія акупацыйныя ўлады ўчынілі масавую расправу над яўрэйскім насельніцтвам, з якога эвакуявацца атрымалася толькі дзесяці адсоткам. У канцы жніўня ў Сянно гітлераўцы ўтварылі яўрэйскае гета, яго вязні былі расстраляны 30-31 снежня 41-га. Сярод загінуўшых - дырэктар Сенненскай СШ № 1 Самуіл Давідавіч Свойскi (на фота ў трэцім шэрагу другі справа), яго жонка Любоў Лазараўна (у цэнтры) і трое іх дзяцей - дзве дачкі-блізняты і 14-гадовы сын.

Дачка выпускніка таго часу Івана Пятровіча Камандышка Надзея Іванаўна распавяла: «Бацьку па стане здароўя на фронт не ўзялі. Але ў ваенкамаце на ўліку ён складаўся. Калі ў пачатку ліпеня 41-га ішлі жорсткія баі за горад, яму даручылі схаваць архіў ваенкамата. Бацька хаваўся на другім паверсе касцёла Святой Тройцы. Немцы не змаглі забрацца наверх, так як лесвіца была разбурана. Таце ўдалося зберагчы архіў. Пасля вайны ён працаваў у ваенкамаце».

Здымак у музей перадала былы начальнік аддзела культуры Сенненскага райвыканкама Ніна Якаўлеўна Камандышка.

Фотаздымак «вогненнага» выпуску са штампам на адвароце «Ульянаўская сярэдняя школа №33, Сенненскі раён. 18 чэрвень 1941 г.» захаваўся дзякуючы музею школы.

Хлопцы, што глядзяць на нас са старога фотаздымка, былі поўныя сіл і жадання вучыцца далей, будаваць і ствараць, марылі пра адкрыцці і поспехi, хацелі быць шчаслівымі. Кім яны былі, пацаны і дзяўчынкі таго выпуску? Не ўсе яны вярнуліся з вайны, многія з іх назаўжды засталіся ляжаць у братэрскіх магілах.

У пасляваенныя гады нарадзілася новая тайная традыцыя - 21 і 22 чэрвеня не праводзіць выпускныя мерапрыемствы ў памяць пра хлопцаў, для якіх выпускны вечар 1941 гады стаў развітаннем не толькі з дзяцінствам, але і з мірным жыццём. Яны сышлі, гатовыя згарэць у агні вайны, але вярнуцца ў фотаздымках, лістах, абелісках, назвах вуліц і ў памяці людской.

Пакінутыя ў жывых паспелі зрабіць многае: адвучыліся, працавалі да старэчых гадоў і захавалі для нас памяць пра сваіх герояў-аднакласнікаў.

У нашым горадзе працягвалі жыць і працаваць былыя выпускнікі «вогненнага» 41-га: педагогі Сенненскай СШ № 1 Лідзія Іванаўна Макоўская (настаўнік, загадчыца Сенненскага РАНА - у другім радзе сядзіць у цэнтры), Аляксандр Браніслававіч Васілеўскі (будаўнік - у другім радзе сядзіць першы справа), Іван Пятровіч Камандышка (супрацоўнік Сенненскага райваенкамата - у пятым шэрагу стаiць крайні справа). Вярнуўшыся з фронту, працавалі ў роднай школе выпускнікі 8-га класа 1941 года Канстанцін Антонавіч Паўлоўскі і Уладзімір Пятровіч Алейнікаў.

Вялікую працу па захаванні і вывучэнні гісторыі Сенненскай СШ № 1 правяла былы педагог установы адукацыі Людміла Іванаўна Крыштопенка. З прадстаўленых дакументаў мы даведаемся пра пакаленьне захопленых рамантыкаў і летуценнікаў, якія вынеслі на сваіх плячах усе нягоды вайны.

«Голас Сенненшчыны»