01.03.2021

Партызанскае мінулае, маляўнічыя пейзажы і карова для шматдзетных: чым жывуць насельнікі вёскі Поршні<br />

Поршні сельскай гісторыі

У шлях! Журналістаў «Рэспублiкi» чакаюць новыя краi. Беларуская глыбінка шчодрая на добрых людзей, новыя знаёмствы і прыемныя ўражанні. Так што наша падарожжа па вёсках, якія носяць незвычайныя назвы, працягваецца. У кожнай з іх - свой лёс, свае загадкі, легенды і традыцыі. Сёння мы запрашаем чытачоў у Сенненскі раён. Нас чакаюць Поршні, якія, як аказалася, ніякага дачынення да тэхнікі не маюць.

На бальшаку

...Кіламетраў 30 ад Віцебска па добрай трасе. У спадарожным аграгарадку забіраем старшыню Хадцэўскага сельсавета Аляксандра Гардзецкага і едзем далей, па прамой. Аляксандр Аляксеевіч па дарозе знаёміць са сваімі ўладаннямі - у склад сельсавета ўваходзіць больш за 40 вёсак. На жаль, у кожнай трэцяй з іх - менш за 10 чалавек. А лясныя Дубкі і зусім жывыя толькі дзякуючы дачніку - жыхар Віцебска прыязджае сюды толькі на лета. Краi жывапісныя, у акрузе - каля 20 азёр...

А вось і Поршні. З адзінай вуліцай, якая перасякае трасу пад вуглом 90 градусаў. З левага боку ад бальшака - старыя Поршні (так іх назвалі раней), па правы - новыя. Вёска практычна ўз'ядноўваецца з суседнімі Самсонамi, населеныя пункты падзелены толькі ручаём, падобным цяпер на меліярацыйны канал. Хоць старажылы сцвярджаюць: гэта была рака, на беразе якой даўным-даўно стаяла школа. І адзін да аднаго ў госці вяскоўцы заўсёды хадзілі па мосце.

- Зараз у Поршнях зарэгістраваны 20 чалавек, але жывуць толькі 14. Амаль усе - перасяленцы, - распавядае старэйшына вёскі Іван Спронскi . - Двароў, праўда, больш за 20, але большасць з іх - ужо ў статусе дачы. Летам прыязджаюць адпачывальнікі, вёска ажывае. Вельмі зручна дабірацца з Віцебска, Сянно і нават Мінска. Аўтобусы і маршруткі - праз гадзіну. Аўтамагазін прыязджае рэгулярна. Але ёсць адна праблема.

Іван Ігнатавіч выкладае сутнасць: усё хараство экалагічнага пражывання летам псуе насыпная вуліца. Вёска скразная, транспарт мясцовага сельгаспрадпрыемства ездзіць часта. І хоць тут устаноўлены знак, які абмяжоўвае хуткасць да 60 кіламетраў у гадзіну, трактары і машыны пыляць да немагчымасці - ні табе вокны адкрыць, ні бялізну павесіць.

- Гадоў 30 таму будаўнікі вялі ад Кавалькоў асфальтаваную дарогу. дайшлі да лесу, і на тым справа затрымалася. Так і атрымалася: асфальт ад нас за кіламетр, а мы - у пылу.

Карыстаючыся выпадкам, падняў старэйшына і праблему праезду да могілак. Старшыня сельвыканкама супакоіў: пытанне ўжо вырашаецца, работы запланаваны на бягучы год. А што тычыцца пылу, маўляў, бярэм на кантроль - каб дарожнікі своечасова грейдировали вуліцу.

Палітычныя дэбаты

Да размовы падключаюцца пенсіянеркі Галіна Iвонiна і Людміла Карэц. Сабраліся, як самі жартуюць, «з ранiцы на сяло» (пабалбатаць. - Аўт.), а ўбачыўшы гасцей, выйшлі з дому.

Слова за слова - у прысутнасці журналіста разгарэлася палітычная дыскусія. Людміла Аляксандраўна заяўляе: я, маўляў, скрупулёзна адсочвала ўсе, што адбывалася на Усебеларускім народным сходзе, і актыўна падтрымліваю дзяржпраграму развіцця краіны.

- Мы ўжо пераканаліся, што ў Прэзідэнта слова са справай не разыходзіцца. Раз абяцае - будзе выканана. Той, хто хоча працаваць, і жыве добра. Узяць мяне - траіх дзяцей выгадавала. Усе працуюць, стараюцца, сем'ямі абзавяліся. У дачкі таксама трое дзяцей, гаспадарку трымае. У мяне пенсія добрая, усяго хапае. Як можна быць незадаволеным?!

Суседка катэгарычная: тэлевізар не гляджу, нікому не веру - усё няпраўда. І жыццё не такое ўжо вясёлкавае: плаціць дзяржава штомесяц усяго 300 рублёў з невялікім - як пражыць?

Умешваюся ў гутарку: які стаж ў суразмоўніцы? Дакладна назваць не можа - гадоў 20-25... Якую жыўнасць трымае на прысядзібным участку? Акрамя ката-сабакі - нікога.

- Так, можа, хоць курэй завесці - і яйкі, і мяса? - спрабую раіць.

- Навошта? Лісы ўсё роўна панясуць, - гучыць у адказ.

- Так плот трэба паставіць, - не магу супакоіцца.

- А дзе будматэрыялы ўзяць? - не здаецца апанентка.

- Вунь кусты і лес побач, за агародам. Можна частакол збудаваць... І казу набыць, пасвіць ёсць дзе, - разважаю далей. - Бульбы насадзіць, градак пабольш, зерне пасеяць...

Людміла Аляксандраўна маю пазіцыю падтрымлівае: кіраўнік мясцовай фермерскай гаспадаркі і трактар, калі трэба, дасць. І камбайн. Салому вунь нядаўна прапаноўваў...

У рэшце рэшт, апанэнтка стамляецца адбівацца пад нашым націскам і, загнаная ў кут, эмацыйна сячэ: ды лепш, маўляў, я малако, яйкі, мяса і ўсё іншае ў краме куплю!

Усім усё зразумела, усе смяюцца... І сама спрачальніца, дарэчы, таксама. Выснова відавочны: значыць, не так ужо дрэнна і жывем, калі пры наяўнасці здароўя і зямлі не хочам лішні раз на сябе папрацаваць. Была б патрэба - знайшлося б і справа.

Вунь Вольга Капцова, нядаўна пераехаўшая ў Поршні з суседняга раёна разам з мужам, не хавае - пакуль муж на працы, яна сама летам увесь лес абегала.

- У нас жа тут грыбоў і ягад - мора, - сцвярджае . - Збіраю і прадаю маліну, журавіны, чарніцы. Выдатная прыбаўка да маёй пенсіі. Дарэчы, і мясцовыя жыхары, і дачнікі таксама купляюць...

Карова для шматдзетных

А вось Ірына і Уладзімір Аляксандравы, пяць гадоў таму пераехаўшыя з Віцебска, да працы прывыклі. Узімку яны - адзіныя пасяленцы тых самых новых Поршняў. Без суседзяў, у асяроддзі лясоў і палёў.

- Сумна? Не, нам сумаваць няма калі, - жартуе Ірына Уладзіміраўна . - У 4 раніцы мне на дойку, мужу кароў карміць. Перад гэтым для хлапчукоў не забыцца будзільнік завесці - каб школу не праспалі. Снег пачысціць. Ды і сняданак, абед сабраць трэба. Летам - вялікі агарод, сенакос, нарыхтоўка дроў - працы хапае.

Цікава, што Аляксандравы, не маючы жыўнасці, сена ўсё роўна сягоння сушылі і складавалі. Бабулі ў вёсцы ціхенька смяюцца: тры стагі - навошта?!

- У нас раней была карова. Хлеў стары, халодны, але дзякуючы карове мы маглі яшчэ і парсючкоў трымаць - яна абагравала. А год таму карміцелька захварэла... Прасілі карову ў кошт заробку ў мясцовай гаспадарцы: кажуць, пакуль няма магчымасці, - не скардзіцца, а проста канстатуе шматдзетная мама.

Так, сям'ю з пяці мужчын пракарміць няпроста. Малодшыя сыны - Іван, Мікалай, Юрый - ва ўзросце ад 10 да 14 гадоў. Старэйшаму, Эдгару, ужо 17, ён вучыцца ў аршанскім каледжы на трактарыста-машыніста. Грошы патрэбныя і на праезд, і на іншыя выдаткі.

- Сям'я добрая, працавітая, - адзначае Аляксандр Гардзецкi. - Да іх у нас ніякіх прэтэнзій няма. Але ў сельгаспрадпрыемства цяпер справы ідуць не лепшым чынам, таму і ўзнікаюць пытанні.

Забягаючы наперад, паведамлю: пасля знаёмства з сям'ёй Аляксандравых і наступнай гутаркі з кіраўніцтвам райвыканкама, а таксама камітэта сельскай гаспадаркі і харчавання аблвыканкама для шматдзетных быў выпрацаваны шэраг прапаноў. Па-першае, жывёлаводаў гатовы запрасіць на працу ў паспяховыя гаспадаркі суседніх Чашніцкага або Талачынскага раёнаў з гарантыяй жылля і стабільнай зарплаты. Па-другое, растлумачана: пры жаданні яны могуць пабудаваць бясплатную кватэру ў Сянно - шматпавярховы дом тут здаецца ў жніўні. З дакументамі дапамогуць. Па-трэцяе, мара аб карове таксама хутка можа споўніцца - гаспадарка ўжо гатова весці перамовы.

Чаму ўсё гэта не было вырашана раней? Проста перасяленцы - людзі сціплыя. Не прывыклі хадзіць па інстанцыях, агучваць свае праблемы і настойліва прасіць дапамогі...

Эпілог

Вось так і жыве гэтая незвычайная вёсачка. Дык чаму ж Поршні? У Сенненскім краязнаўчым музеі назвалі дзве версіі. Першая: вёска, якая ў якасці невялікага мястэчка калісці ўваходзіла ў Немайтоўскую панскую сядзібу, магла быць названа па прозвішчы аднаго з яе заснавальнікаў. Другая: поршні - гэта славянскi абутак у выглядзе лапця, выраблены з аднаго кавалка скуры, сшываемы рамнём. Ён выкарыстоўваўся на Русі аж да пачатку XX стагоддзя. Магчыма, тут і жылі майстры-абутнікі.

Дарэчы, Поршні ўнеслі сваю лепту і ў перамогу над фашызмам. У ліпені 1941 г. вёска апынулася ў эпіцэнтры адной з найбуйнейшых танкавых бітваў Другой сусветнай вайны, якая стала заключнай часткай Беларускай стратэгічнай абарончай аперацыі. Пасля адступлення Чырвонай арміі тут у лясах дзейнічалі партызанскія атрады. У музеі захаваліся данясенні і дакладныя запіскі, як у акупаваных Поршнях распаўсюджваюцца ўлёткі, газеты і зводкі «Вестак з Радзімы». А яшчэ пра тым, як мясцовыя паліцаі і «народнікі» масава пераходзяць на бок партызан.

«СБ», begunova@sb.by